Historia szachów

Moderator: redjok

Historia szachów

Postprzez Neo » 24 wrz 2006, 02:00

Historia szachów
W bardzo dużym skrócie


Gra zwana szachami powstała w trzecim ćwierćwieczu VI wieku naszej ery.
Taką datę podaje znany angielski historyk H.J.R. Murray w dziele History of chess.
Kolebką szachów są Indie. Stamtąd dotarły one do Persji, gdzie w krótkim czasie zyskały sobie wielu zwolenników.
Po podbiciu Persji przez Arabów szachy rozprzestrzeniły się na inne kraje. Gra w szachy została wzbogacona o nowe sposoby rozgrywania partii, przede wszystkim przez arabskich entuzjastów tej gry.

Do Europy szachy dotarły już w VIII-IX wieku, początkowo do Hiszpanii, Włoch i Francji, potem do Niemiec, Anglii i Skandynawii. W Rosji znane były już w IX wieku, dokąd przywędrowały bezpośrednio ze wschodu.

Na podstawie wzmianek w literaturze przypuszcza się, że szachy dotarły do Polski w XII wieku, za panowania Bolesława Krzywoustego.
Umiejętność gry w szachy uznawana była za zaletę i zyskała sobie wysoką rangę na dworze królewskim.

W Europie szczególny rozkwit szachów rozpoczął się w XVI wieku. Na wzrost zainteresowania nimi miała wpływ, poza innymi czynnikami, zmiana zasad gry zaproponowana przez włoskich szachistów w końcu XV wieku. Zmiana ta dotyczyła tylko ruchów dwóch figur, ale w istotny sposób wpłynęła na atrakcyjność gry. Hetman z najsłabszej figury-poruszającej się tylko o jedno pole na ukos-stał się najsilniejszą figurą, zwiększono też zasięg działania gońca. Mając na względzie dalsze uatrakcyjnienie gry, wprowadzono specjalne posunięcie - roszadę.

Po wprowadzeniu zmian zasad rozgrywania partii, pierwszy podręcznik gry w szachy według nowych zasad opracował Lucena w 1497 roku. Następnie w 1512 roku Damiano, w 1561 Ruy Lopez a w 1601 Alessandro Salvio wydali swoje publikacje.
Pierwszy w Polsce podręcznik gry w szachy opracował na początku XVIII wieku Jan Ostroróg, jednakże nie został on opublikowany. Dopiero w 1835 roku wydano drukiem polski podręcznik gry w szachy, którego autorem był Kazimierz Krupski.

Literatura szachowa szybko powiększała się. Utrwalono na kartach książek wyniki analiz, teoretycznych rozważań, rozegrane partie, opisy turniejów. Stanowi ona źródło doskonalenia swych umiejętności dla miłośników tej pasjonującej gry.


Źródło: Mirosława Litmanowicz "SZACHY"
M.A.W. Warszawa 1987
Zapraszam na bloga szachowego :
http://www.andere.pl
Neo
 
Posty: 137
Dołączył(a): 24 wrz 2006, 01:49
Podziękował : 20 razy
Otrzymał podziękowań: 112 razy
Ranking: 0

Re: Historia szachów

Postprzez BAROL » 02 mar 2019, 17:00

Napiszcie mi, proszę, czy istnieje jakaś pozycja książkowa stricte poświęcona dziejom szachów w języku polskim? Pytam, bo przez poprzednie 15 lat nie śledziłem tematu, a wcześniej brakowało mi czegoś takiego. Owszem, były jakieś pojedyncze artykuły czy rozdziały w różnego rodzaju książkach poświęconych szachom bardziej ogólnie, czy też pewne wątki w wydaniach encyklopedycznych. Była, skądinąd cudowna albumowa pozycja Giżyckiego Z szachami przez wieki i kraje, ale to był raczej tylko luźny zarys na tle bogatej ikonografii, niż naukowe, badawcze dzieło. A i to co było, to raczej wszystko odnosiło się do, dzisiaj już raczej przedpotopowej, wspomnianej wyżej pozycji H. Murray'a A History of Chess - wspaniałe, wielkie, prekursorskie dzieło (chylę czoła przed 13-to letnią mrówczą pracą autora!) ale świat i nauka idą do przodu, a tam mamy przecież - bardzo obszerny i ciekawy - ale stan badań na rok 1913... Potężna baza wypadowa do dalszych poszukiwań.
Jaki jest współczesny stan badań, jak to jest z wyjaśnieniem wielu niejasnych, wcześniej zasygnalizowanych tylko wątków, choćby sprawa ewentualnych wzmianek o szachach/szachownicy w Mahabharacie. Bo jeśli rzeczywiśicie coś tam było, to historię gry królewskiej przesuwamy może do III w. p.n.e., a może i jeszcze sporo wcześniej... Podobnie jest z ewolucją przepisów gry i dziejami podręczników - było tam sporo historycznych białych plam i niejasności. No i jakiś dobrze udokumentowany rozdział o polskich początkach i dalszych przełomowych momentach też bym chętnie przeczytał.
Czy jest coś takiego? Bo jeśli nie, to ... jest poważna luka do uzupełnienia - albo w rodzimej bibliografii, albo tylko w mojej ułomnej świadomości T_T
Avatar użytkownika
BAROL
 
Posty: 145
Dołączył(a): 31 sty 2019, 14:51
Podziękował : 403 razy
Otrzymał podziękowań: 61 razy
Ranking: 1800
kurnik.pl: szachrajos

Re: Historia szachów

Postprzez adse » 02 mar 2019, 18:08

Dwutomowa encyklopedia "Szachy od A do Z" wydana w latach 80-tych XX wieku to chyba ostatnie co się ukazało po polsku.
adse
 
Posty: 1417
Dołączył(a): 13 gru 2009, 19:14
Podziękował : 69 razy
Otrzymał podziękowań: 486 razy

Re: Historia szachów

Postprzez BAROL » 02 mar 2019, 19:07

To miałem na myśli pisząc o encyklopedycznych wydaniach. Dzieło samo w sobie bardzo wartościowe, czytałem, warto przynajmniej przejrzeć, autorzy dotarli do wielu uniklanych wątków. Jednak zostało zbyt dawno napisane i, niestety, nie są to dzieje szachów nawet w bardzo luźnym sensie - tematyka tam różna, hasła historyczne rozrzucone, brak ciągłości - normalka w takich wydawnictwach.
Nie o to chodzi.
Avatar użytkownika
BAROL
 
Posty: 145
Dołączył(a): 31 sty 2019, 14:51
Podziękował : 403 razy
Otrzymał podziękowań: 61 razy
Ranking: 1800
kurnik.pl: szachrajos

Re: Historia szachów

Postprzez Mattix » 14 mar 2019, 21:15

Poza rozdziałem w książce J. Giżyckiego chyba nie ma nic takiego. I zgodzę się, że to poważna luka do uzupełnienia.

Ale że "na bezrybiu i rak ryba" można polecić też książki S. Gawlikowskiego: "Walka o tron szachowy" i "Olimpiady Szachowe". Wydane zostały dość dawno (lata 70-te) i skupiają się na dość wąskiej tematyce, ale niejako na marginesie można w nich przeczytać o najważniejszych turniejach.

Podobnie dzieło G. Kasparowa "Moi wielcy poprzednicy" (6 tomów, z czego co najmniej 3 przetłumaczone na polski) - choć tematyka jest jeszcze bardziej zawężona to także można poczytać wiele ciekawostek o najważniejszych turniejach, a także o relacjach między najsilniejszymi szachistami. Książka ta ma ponadto tą zaletę, że szeroki wybór komentowanych przez G. Kasparowa partii pokazuje historię rozwoju myśli szachowej (w sensie jak zmieniała się gra w poszczególnych okresach).
Mattix
 
Posty: 118
Dołączył(a): 26 sty 2017, 01:45
Podziękował : 5 razy
Otrzymał podziękowań: 15 razy
Ranking: 0

Re: Historia szachów

Postprzez Kaczmar » 20 mar 2019, 10:53

Kiedyś przekopując internet natrafiłem na wątek dotyczący historii szachów na poniższym forum:
https://www.chess.com/forum/view/genera ... ss-history
Kaczmar
 
Posty: 385
Wiek: 45
Dołączył(a): 07 gru 2011, 23:36
Lokalizacja: Legionowo
Podziękował : 221 razy
Otrzymał podziękowań: 296 razy
Ranking: 0
FICS: Kaczmar

Re: Historia szachów

Postprzez BAROL » 20 mar 2019, 11:20

No to już cosik mamy w temacie, jakaś konkretna litaratura przedmiotu była i po Murray'u, niestety, nie po naszemu i nie do końca przekonywująca, jak zrozumiałem. Wymienia się tam też Giżyckiego Historię szachów, zapewne chodzi o tłumaczenie Z szachami przez wieki i kraje (data wydania się zgadza) - jak osobiście widzę tę książkę w kontekście historii napisałem wcześniej. Panowie wymieniają jeszcze:
Murray, A Short History of Chess ( 1963 ); Von der Lasa, Zur Geschichte und Literatur des Schachspiels ( 1897 ); Richard Eales, Chess : The History of a Game ( 1985 ); Joachim Petzold, Schach, Eine Kulturgeschichte ( 1986 ); Silbermann/Unzicker, Geschichte des Schachs ( 1975 ); Golombek, A History of Chess ( 1976); Henry A. Davidsons, A Short History of Chess ( 1949 ) i A book of chess, Hardcover (1973).
Te co czytali raczej nienajlepiej oceniają, a pod słowami jednego mogę się podpisać: Najbardziej interesuje mnie książka, która przeprowadziłaby nas od najwcześniejszych znanych lub hipotetycznych źródeł historii gry aż do czasów, gdy gra przyjęła formę znaną nam obecnie.
[inny topic w temacie książki o historii szachów jest tu: http://szachowe.pl/viewtopic.php?f=24&p=86287#p86287]
Avatar użytkownika
BAROL
 
Posty: 145
Dołączył(a): 31 sty 2019, 14:51
Podziękował : 403 razy
Otrzymał podziękowań: 61 razy
Ranking: 1800
kurnik.pl: szachrajos

Re: Historia szachów

Postprzez BAROL » 02 kwi 2019, 19:25

Okrutnie dręczyło mnie to, więc postanowiłem podjąć próbę sprawdzenia ile jest prawdy w takich opisach jak tu: https://pl.wikipedia.org/wiki/Czaturanga, gdzie sugeruje się wzmiankowanie wczesnych wersji szachów w indyjskiej Mahabharacie. Sięgnąłem więc do źródła, czy może raczej potężnego gejzera odległych w czasie i przestrzeni opowieści. Mahabharata bowiem, to jeden z najdłuższych eposów na świecie, ok. dziesięciokrotnie dłuższy od Iliady i Odysei razem wziętych, spisany w starożytności, a odnosi się do wydarzeń z subkontynentu indyjskiego, które wg, współczesnej historiografii mogły mieć początek w IX w. p.n.e, choć nie brak poważnch naukowych głosów przenoszących te wydarzenia nawet na koniec IV w. p.n.e.
Po analizie kilku tłumaczeń eposu z sanskrytu - w którym dzieło zostało spisane - na język angielski, lub z angielskiego na polski (dwa niepełne przekłady), jednego przekładu na język francuski i jednego na rosyjski, stwierdzić mogę, że sprawa jest mocno niejasna.
Niewątpliwie Mahabharata potwierdza podział starożytnej indyjskiej armii na cztery formacje - słonie, rydwany (rzadziej okręty), jazdę i piechotę, co odpowiada układowi najstarszych potwierdzonych planszowych pierwowzorów dzisiejszych szachów.
Najbliższy grze szachopodobnej opis mieści się w następującym wyjątku:

Król Prawa rzekł: O bracia, swego czasu bramin Brhadaśwa obdarował mnie pełną wiedzą o grze w kości. Stanę na dwór króla Wiraty pod przebraniem bramina o imieniu Kanka, jako wykfalifikowany gracz w kości, i poproszę go o mianowanie mnie swym nadwornym mistrzem gier. Będę poruszał się po szachownicy pięknymi pionkami z kości słoniowej, o barwach niebieskiej, żółtej, czerwonej i białej, rzucając czerwonymi i czarnymi kośćmi. Zapytany wyjaśnię, że dawniej byłem serdecznym przyjacielem Judhiszthiry. W taki to sposób będę spędzał czas u króla Wiraty.

W tym cytacie, oprócz gry w kości, niewykluczone, że może kryć się też opis jednej z dawnych wersji szachów dla czterech, z których przecież dzisiejsze szachy się wywodzą.
Jednak, ze względu na użycie kości, nie chodzi tu raczej o bardziej znaną Czaturangę (Chaturanga, Szaturanga, Saturankam), w której kości się nie używa, za to może być mowa o Szaturadżi (Chaturaji), gdzie do gry używało się jednej lub dwóch podłużnych (!) kości, jak i czterobarwnych bierek. Dokładny opis tej gry (także Chaturangi) znajduje się tu: https://bonaludo.com/2018/04/10/szaturadzi-stary-krewniak-szachow-dla-4-osob-i-z-koscia/. W tekście tym odrzuca się raczej, nie wiem czy słusznie, innego kandydata ew. pasującego do wcześniejszego cytatu, grę o nazwie Pachisi. Dorzuciłbym tu jeszcze jedną indyjską propozycję - Chaupard (Caupur), i ewentualnie grę Ashtapada. Tych możliwości trochę jest, bo i starożytni Hindusi uwielbiali zarówno planszówki jak i grę w kości. Powstawały nawet okazałe Gmachy (Domy) Gry, budowane i sponsorowane przez władców - wielokrotnie wspomina się o nich w Mahabharacie, mówi się też o nich m.in. w Rigwedzie, innym starohinduskim, wedyjskim dziele.
Mała dygresja - czytając stosowne fragmenty kilkukrotnie odniosłem wrażenie, że w starożytnym indyjskim sformułowaniu: "gra w kości" może mieścić się każda gra, w której używa się kości lub podobnego rekwizytu. Ale to tylko moja intuicja...

Wśród różnych tłumaczeń fragmentu Mahabharaty, który na razie omawiamy, na słowo szachownica natrafiłem dwukrotnie. Natomiast tylko jeden przekład skupił się wyłącznie na grze w kości - co nie musi oznaczać, że nie dotyczy np. Chaturaji. Wers gdzieindziej dotyczący czterokolorowych pionków tam brzmi następująco:

Będę rzucał kośćmi zrobionymi z berylu i złota, kości słoniowej i fosforyzujących orzechów, czerwonymi i czarnymi kośćmi. [tłum. Barbara Mikołajewska].

Również tylko w jednym tłumaczeniu (także polskim) pojawia się taki, przynajmniej na pozór szachowy urywek:

Rozradowany król zwrócił się do Judhiszthiry: "Chodź Kanko, zagrajmy w szachy, czekając na powrót mego syna. Z radością stawiam góry klejnotów i złota oraz wiele pięknie ozdobionych kobiet. Dzisiaj moja radość nie zna granic".

W innych znanych mi przekładach słowo szachy w tym fragmencie się nie pojawia, a z kontekstu sądząc być może to zwykła pomyłka tłumacza. No chyba, że moja wcześniejsza dygresja ma w sobie coś z prawdy... Oceńcie sami, wystarczy rozpocząć czytanie od połowy tej strony:http://www.vrinda.net.pl/vedanta/text.php?a=22&tyt=22&tom=1&b=&id=20995.
Potwierdzeniem mojej teorii może być fragment występujący w przekładzie francuskim z 1870r. (w wolnym tłumaczeniu):

Szachowa walka na stawki tych dwóch pałających do siebie gniewem mężczyzn była przerażająca. A stawką było istnienie...

Hazard,czyli gra "o coś' wydaje się, że w tamtej kulturze dotyczyła wielu gier. Gra bez dodatkowych emocji, dla czystej przyjemności grania? - już niekoniecznie. Bliżej naszych czasów grę "na zakłady' zastąpiła ekscytująca gra turniejowa o sławę, tytuły i nagrody.
Wspomniany przekład francuski zawiera jeszcze inne szachowe zdanie. Tym razem szachowa nomenklatura posłużyła jako poetycka przenośnia:

Dziś Soubalide wie, że Gandiva jest graczem, że moje strzały to szachy, a mym rydwanem jest szachownica!

Na więcej stricte szachowych fragmentów nie natrafiłem, ale za to pojawia się jeszcze wspomniana już wyżej szachownica (chessboard; echiquier), zresztą, nie tylko w powiązaniu z deską do gry. Wydaje mi się, że etymologię tego słowa należy ściśle wiązać z grą szachową, jednak właściwie wszystkie wcześniej wymienione tu dawne hinduskie gry posługiwały się planszami (tablicami) monochromatycznymi (przeważnie jak dziś, 64 pola, 8 x 8), również te oficjalnie uważane za bezpośrednich przodków gry królewskiej. Skąd więc ta szachownica? - moim zdaniem może się pod tym ukrywać jakiś starożytny synonim dzisiejszej szachownicy, który współczesnym tłumaczom Mahabharaty mógł wydawać się mniej zrozumiały, więc użyli późniejszego określenia. Innym spotykanym w eposie zwrotem o szachowych konotacjach jest sformułowanie trzymać w szachu. I tu też, jak sądzę, powiązać to można z tłumaczeniem na język bardziej nam zrozumiały.
Pełnych przekładów eposu do tej pory nie było zbyt wiele, dlatego kończąc mój wywód mogę stwierdzić, że ewentualność występowania szachów w Mahabharacie istnieje, jednak sądzę, iż tylko poważne badania historyka znakomicie znającego sanskryt, jak i epokę, której dzieło dotyczy, mogłyby ostatecznie rozstrzygnąć tą kwestię. Myślę, że warto podjąć taki wysiłek, bo, kto wie, mogłoby się okazać, że wszyscy tu pasjonujemy się grą o dużo dłuższym i ciekawszym rodowodzie niż powszechnie się podaje.
Tak czy inaczej, chyba warto się upewnić.
Avatar użytkownika
BAROL
 
Posty: 145
Dołączył(a): 31 sty 2019, 14:51
Podziękował : 403 razy
Otrzymał podziękowań: 61 razy
Ranking: 1800
kurnik.pl: szachrajos

Re: Historia szachów

Postprzez BAROL » 15 kwi 2019, 22:18

Dotarłem ostatnio do jeszcze dwóch przekładów Mahabharaty i o ich analizę poszerzyłem wcześniejszy post. To pełne tłumaczenia, a takich do tej pory zrobiono niedużo, ledwie kilka angielskich, jedno francuskie, jedno łacińskie, rosyjskie chyba też pojedyncze... Nad pierwszym kompletnym polskim tłumaczeniem intensywne prace trwają, a każdy kolejny fragment jest publikowany w necie.
Zainteresowanych zachęcam do ponownej lektury.
Avatar użytkownika
BAROL
 
Posty: 145
Dołączył(a): 31 sty 2019, 14:51
Podziękował : 403 razy
Otrzymał podziękowań: 61 razy
Ranking: 1800
kurnik.pl: szachrajos


Powrót do Historia szachów

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 1 gość



REKLAMA

Gdy masz problemy z matma czasami najlepszym rozwiazaniem sa Korepetycje z Matematyki
Zadania Szachowe